نانو محک بهبود
فاضلاب،تصفیه فاضلاب،سرمایه،رودخانه،استفاده مجدد از آب ،حذف آلاینده،نانو محک بهبود

فاضلاب، سرمايه اي كه هرز مي رود

نويسنده: هما كريمي راد

در جهاني که تقاضاي روزافزون براي آب با محدوديت جدي منابع روبه روست و به واسطه برداشت بي رويه، آلودگي و تغييرات آب وهوايي، همواره تحت تنش هاي فزاينده است، ناديده انگاشتن فرصت هايي که مي توان با مديريت فاضلاب تحصيل کرد، غيرقابل تصور است. در ٤٣ کشور با جمعيتي بالغ بر ٧٠٠ ميليون نفر که انتظار مي رود تا سال ٢٠٢٥ به ١/٨ ميليارد نفر افزايش يابد، مسئله کمبود آب، معضلي بلندمدت است. براساس برآوردها، تا سال ٢٠٣٠، تغييرات آب وهوايي، حدود نيمي از مردم جهان را با بحران آب مواجه خواهد كرد. در بسياري از نقاط جهان، از توانايي تامين آب به دليل افزايش جمعيت، به طور قابل ملاحظه اي کاسته شده و تا سال ٢٠٥٠ براساس پيش بيني ها، حدود سه چهارم جمعيت جهان با کمبود آب روبه رو خواهند شد. معضلات درهم تنيده بسياري در رابطه با مديريت آب سالم وجود دارد. خطراتي که آب سالم را مورد تهديد قرار مي دهد و در مسير تامين آن اخلال ايجاد مي کند و همچنين مسائلي که در پي کمبود آب و کاهش منابع آبي قابل دسترس ايجاد مي شود، بايد همواره مورد بازبيني و بررسي ويژه قرار گيرد. مديريت ايمن و امکان تامين آب سالم از منابع غيرمرسوم، چالش ديگري است که بيش از نيمي از جهان با آن روبه روست. درهم آميزي آب سالم و فاضلاب، کاهش کيفيت آب و نمک زدايي از منابع آبي و وجود راديواکتيو در برخي سفره هاي آب زيرزميني، از موارد چالش زا در تامين آب سالم از منابع غيرمرسوم است. براي مدت ها، حل معضل دفع فاضلاب، تنها مسئله مطرح بود. اما اکنون با توجه به گسترش بحران کمبود آب در بسياري از مناطق جهان، اين ديد رو به تغيير است و درک همگاني نسبت به موضوع جمع آوري فاضلاب، تصفيه و استفاده مجدد آن به طور گسترده افزايش يافته است. ايجاد زيرساخت ها، نقطه ثقل حل معضل فوق در سراسر جهان است. کار و تجارت اگر «مثل قبل» صورت گيرد، شرايط بسيار بدتري براي همگان پديد خواهد آمد. برآورد شده که بيش از ٨٠ درصد فاضلاب سراسر جهان (در برخي کشورهاي در حال توسعه حدود ٩٥ درصد) بدون هيچ تصفيه اي در محيط زيست رها مي شود. نتايج اين وضعيت، هشدار دهنده است. در قاره هاي آفريقا، آسيا و آمريکاي لاتين، آلودگي رودخانه ها بيشتر شده است. در سال ٢٠١٢، بيش از ٨٠٠ هزار نفر به دليل بيماري هاي ناشي از آلودگي آب، نبود تاسيسات و تسهيلات تخليه فاضلاب و رعايت بهداشت عمومي، جان خود را از دست دادند. حدود ٢٤٥ هزار کيلومتر مربع از اکوسيستم اقيانوس ها و درياها، به دليل رها سازي بي رويه فاضلاب و افزايش مناطق فاقد حيات و بدون اکسيژن، دچار شرايط وخيم شده و بر پرورش آبزيان، تامين زنجيره غذايي و امرار معاش مردم، تاثير نامطلوبي گذاشته است. در کشورهاي درحال توسعه، تخليه فاضلاب تصفيه نشده يا با تصفيه ناکارآمد در محيط زيست، امري معمول است. در نتيجه معيشت مردم در زمينه هاي کشاورزي، شيلات، پرورش آبزيان و گردشگري را به شدت تحت تاثير قرار داده است. اين وضعيت تبعات منفي بر سلامت جامعه داشته و در نتيجه به کاهش بهره وري و کارايي نيز منجر مي شود. دفع نامناسب فاضلاب، سالانه به سلامت بيش از ٦٥ ميليون نفر صدمه زده و به عفونت هپاتيت A، انواع بيماري هاي انگلي، عفونت هاي دستگاه گوارش و بيماري هاي تنفسي مي انجامد. مديريت صحيح استفاده از فاضلاب در آبياري محصولات کشاورزي، چالشي بسيار جدي است. لازم است در استفاده از فاضلاب ها در آبياري، سلامت زارعين و محصولات کشاورزي مورد نظارت و کنترل شديد قرار گيرد. مسئله گردآوري داده ها، به ويژه در کشورهاي در حال توسعه، يکي از معضلات مهم است. تجزيه و تحليل هاي اخير گواه آن است که از ميان ١٨٨ کشور، تنها در ٥٥ کشور اطلاعات کافي نسبت به ميزان توليد فاضلاب، تصفيه و استفاده مجدد از آن وجود دارد و در بقيه يا اطلاعات بسيار پراکنده است يا اصلا اطلاعاتي وجود ندارد. در اکثريت کشورهايي که داده ها وجود دارد، تاريخ مصرف آن گذشته است. وجود چنين گلوگاه اطلاعاتي، مانع اساسي در پيشرفت تحقيقات و دستيابي به توسعه لازم در فناوري تکنولوژيک و همچنين تطبيق با شرايط خاص هر محل و نياز هاي آن است. بهبود مديريت فاضلاب بيش از همه موجب تغييرات زير است:
     کاهش آلودگي منابع حياتي
     حذف آلاينده ها از فاضلاب در جريان
     استفاده مجدد از آب استحصال شده
     ارتقاي فناوري محصولات فرعي حاصل از آن
     ايجاد اشتغال
     اين کارکردها از لحاظ اجتماعي، محيط زيست و اقتصاد به سود جامعه است. حل مسئله فاضلاب براي ارتقاي سلامت انسان ها و سطح رفاه، افزايش رشد اقتصادهاي محلي و ملي، افزايش کيفيت آب، هوا و خاک، حمايت و بهينه سازي اکوسيستم و خدماتي که در اين زمينه انجام مي شود، بسيار ضروري است. در حقيقت بهبود مديريت فاضلاب، يکي از عوامل تعيين کننده دستيابي به توسعه پايدار براي همگان است. تنوع موادي که از جريان فاضلاب قابل استحصال است، شامل مواد مغذي، ارگانيک، انرژي حرارتي، شيميايي و آبي و ساير فراورده هاي فرعي مانند بيوگاز مي شود.
     در کشورهاي در حال توسعه، ساخت تاسيسات کوچک تصفيه با لجن فعال، آب بندها و سازه هاي تالابي نه تنها مي تواند به عنوان منبع اشتغال شناخته شود بلکه بيوگاز حاصل از آن فرصتي براي ايجاد درآمد خواهد بود. مواد مغذي حاصل از فاضلاب شهري مي تواند به مصارف کشاورزي برسد. ميزان فاضلاب در جريان فعلي به طور تئوريک قابليت آبياري ٤٠ ميليون هکتار (يا ١٥ درصد از تمام زمين هاي در حال آبياري فعلي) را دارد. اين ميزان دو برابر ٢٠ ميليون هکتار زميني است که درحال حاضر با آب حاصل از تصفيه فاضلاب آبياري مي شود.
     همچنين معيشت کشاورزي در اين بخش به طور درخورملاحظه اي مورد حمايت قرار خواهد گرفت. بر مبناي بررسي هاي انجام شده، توسعه کشاورزي، ساخت و تجهيز سيستم هاي آبياري و سامان بخشي و ايجاد خدمات بهداشت عمومي در پي آن، بر ايجاد مشاغل اثري بسزا خواهد داشت. براي مثال در هندوستان، برآورد شده که فاضلاب، امکان آبياري سالانه ١/٥ -١ ميليون هکتار از اراضي کشاورزي را داشته و مي تواند موجب اشتغال ١٣٠ ميليون نفر روز شود. آب غني از مواد مغذي مي تواند در عمليات پرورش آبزيان در آب بندها ايجاد شغل کند. درحال حاضر، استفاده از فاضلاب به طور گسترده در مزارع پرورش ماهي در کشورهاي چين، هندوستان، اندونزي و ويتنام صورت مي گيرد. اگرچه گسترش مناطق شهري موجب کاهش اراضي مزارع پرورش ماهي شده، اما نگراني هاي جدي مربوط به مسائل بهداشتي پابرجاست.
    
    صيد ماهي از مزرعه پرورش ماهي با آب فاضلاب کلکته (هندوستان)
     عدم رعايت موازين ايمني و بهداشت در استفاده از فاضلاب در کشاورزي، به آلوده سازي محصول زراعي، احشام و محصولات آن، خاک و همچنين ذخاير آبي منجر مي شود. نگراني هاي بسيار جدي نيز درباره کارگران شاغل در بخش کشاورزي که تماس مستقيم با فاضلاب دارند، وجود دارد. هم اکنون نيز، استفاده از تجهيزات مکانيزه زراعي و برداشت، خشک بودن محصول پيش از برداشت و وجود فاصله طولاني بين آبياري ها مي تواند موجب کاهش خطراتي شود که بهداشت اين کشاورزان را تهديد مي کند. درحال حاضر بسياري از کشورها با کمبود پرسنل کارآمد در صنعت تصفيه فاضلاب روبه رو هستند. بنابراين بايد آموزش هاي فني و حرفه اي و تکنولوژيک پيشرفته و تلاش هاي مهارت آموزي جدي در اين زمينه صورت گيرد. در برخي از کشورها همکاري بين بخش فاضلاب و موسسات آموزشي وجود ندارد و در نتيجه هيچ تناسبي بين تعداد افراد و مهارت هايي که به کارگران آموزش داده شده و نياز واقعي اين بخش وجود ندارد. اين در حالي است که ايجاد و گسترش همکاري در توسعه تاسيسات استفاده مجدد از فاضلاب، امري فوق العاده ضروري است. افزايش اقبال عمومي در استفاده مجدد از فاضلاب امري ضروري براي پيشرفت رو به جلو است. اين وجهي مهم از کار آموزشي و ارتقاي مهارت هاست که به آگاهي بخشي عمومي و تغيير پيش داوري ها درباره ريسک سلامت و نگراني هاي فرهنگي – اجتماعي استفاده از فاضلاب تصفيه شده کمک مي کند. تصفيه فاضلاب، از لحاظ تجاري بسيار ارزنده است. به عنوان بخشي ضروري در گردش اقتصاد، فاضلاب و ارتقاي فرايند توليد محصولات جنبي آن مي تواند موجب ايجاد فرصت در بخش بازرگاني شده و به کاهش قيمت تمام شده تاسيسات و ايجاد نوآوري در اين صنعت منجر شود. ما نيز خواهيم توانست از مواهب افزايش انرژي حاصله، مواد مغذي، ارگانيک و آلي، فلزات و ساير محصولات فرعي آن بهره مند شويم.
    
    


 روزنامه شرق ، شماره 2881

دیدگاه خود را ارسال نمایید

ما را دنبال کنید