نانو محک بهبود
محمد درویش: دچار بحرانی به‌نام خشکسالی مدیریتی هستیم

محمد درویش: دچار بحرانی به‌نام خشکسالی مدیریتی هستیم

محمد درويش در جلسه‌ي نقد و بررسي مستند مادركشي در دانشگاه خواجه نصير گفت: اين تفكر كه با سدسازي جلوي سيل‌ها را گرفتيم و توانستيم سرزمين را حفظ كنيم، اتفاقا غلط است. ما در بستر سيلابي ساخت و ساز كرديم و حالا مي‌خواهيم با سدسازي جلوي خسارت سيل را بگيريم و اين يك اشتباه راهبردي است.

پایگاه خبری تحلیلی آب ایران: نشست نقد و بررسی مستند مادر کشی با موضوع نگاهی آسیب شناسانه به وضعیت حکمرانی آب در ایران روز دوشنبه 17 آبان ماه با حضور مهندس محمد درویش، مدیر کل آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، کمیل سوهانی کارگردان این مستند و دکتر کلانتری، استادیار دانشکده‌ی عمران و عضو هیئت علمی دانشگاه  و تعدادی از متخصصان، کارشناسان و فرهیختگان عرصه آب، کشاورزی و محیط‌زیست در دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی برگزار شد.

بعد از پخش این مستند کمیل سوهانی مستند ساز با بیان این‌ که در دانشگاه‌های صنعتی و مهندسی این پرسش پیش می‌آید که آیا این مستند جریانی ضد مهندسی هست، گفت: اتفاقا باید این نکته را بگویم که حرف ما این است که جامعه‌ی مهندسی باید کار خود را خوب انجام دهند. مهندس باید شرایط اقلیمی خود را ببیند و با زیست بوم خود منطبق کند. همه‌ی ما باید از افتادن در دام جزیی نگری فرار کنیم و همه چیز را باید در یک کل واحد دید. اگر این اتفاق نیفتد و به دنبال تقلید از سرزمی‌هایی باشیم که اقلیم آن‌ها با ما متفاوت است همین فاجعه اتفاق می‌افتد. سوهانی افزود: تاثیر تصمیمات و طراحی‌های که انجام می‌شود را باید بر روی کل دید.

سپس محمد درویش، مدیر کل آموزش و مشارکت‌های مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به تکرار اتفاق آسیب رساندن کشاورزان و مردم خشمگین ورزنه به لوله‌های انتقال آب اصفهان به یزد، گفت: این فیلم هشدار می‌دهد که اگر روند نگاه ما به توسعه به همین شکل کنونی باشد باید منتظر عواقب‌های بسیار خطرناک‌تری باشیم، ما نمی‌توانیم سرمان را مثل کبک در برف فرو کنیم. مسیری که به عنوان توسعه در کشور انتخاب شده است حاصلی جز فاجعه ندارد.

وی ادامه داد: باید شهامت داشته باشیم واشتباه خود را بپذیریم و به سرعت تغییر مسیر دهیم، تا زمانی که این تغییر مسیر اتفاق نیفتد، به  قول فروغ ما پیش نمی‌رویم بلکه فرو می‌رویم.

 

درویش گفت: مخاطب اصلی مادر کشی شما دانشجویان و نخبگانی هستید که امروز یا فردا تصمیم‌ساز این کشور خواهید شد و اگر بدانید که چه اتفاقی افتاده است می‌توانید تلاش کنید تا وضعیت موجود را تغییر دهید. وی خاطر نشان کرد: در این 27 سالی که من در این حوزه هستم به جرات می‌توانم بگویم که تاثیر مادر کشی به مراتب بیش از ده‌ها کتاب و سخنرانی بوده است. شاید اگر هنرمندان ما زودتر به این حوزه وارد می‌شدند امروز در اینجایی که ایستاده‌ایم نبودیم. اما به هر حال باید گفت ما در عصری هستیم که هر فرد می‌تواند یک رسانه باشد و به سرعت جلوی این اتفاق ها را بگیرد. وی گفت: امیدوار هستم مادر کشی شماره‌ی دو نیز ساخته شود و در آن کمیل به سراغ جاهایی مثل میناب برود، جایی که ما 8 میلیون نخل داشتیم و الان بعد از 15 سال تنها 20 هزار نخل مانده است. جایی که اداره‌ی مالیات و دارایی آن دچار فروچاله شده است، و برود و ببیند که مردم در میناب و بندرعباس چطور بر سر آب  دچار کدورت شده‌اند. همین دعوایی که بر سر آب در ورزنه افتاد، بین چهارمحال و بختیاری، بین تالوار در زنجان و همدان، بین علی‌آباد کتول و شاهرود و بین مردم در بالادست سوسنگرد و بستان و پایین دست در اثر سد کرخه ایجاد شده است. چرا ما به بهانه‌ی مصلحت این مسائل را کتمان می‌کنیم؟
وی ادامه داد: در همین ماجرای سیل اخیر در خوزستان که بعد از مدت‌ها دبی 6 هزار متر مکعب در سد دز ثبت شد، عالیترین مقام‌های وزارت نیرو آمدند و با تاسف گفتند که اگر تعداد سد‌های ما بیشتر بود، این 1 میلیارد متر مکعب آبی که از دست رفت و وارد خلیج فارس شد را می توانستیم حفظ کنیم. چرا باید این نا آگاهی وجود داشته باشد و چرا ما هنوز نتوانستیم واقعیتی به نام حیات رودخانه‌ها را به عنوان حیات یک سرزمین جا بیندازیم؟فرض کنید می‌توانستیم تمام قطره قطره‌ی آب را در حوزه‌های آب خیز مهار کنیم؛ چه اتفاقی می‌افتاد؟ اصولا حیات خلیج فارس مدیون 4 رودخانه‌ی شیرین و اصلی دجله و فرات، کارون و هور می‌باشد و این 4 رود هستند که اقتصاد صیادی را در جنوب ساپورت می‌کنند و بخش قابل توجهی از رژیم غذایی ایران معطوف این 4 رودخانه است. دجله و فرات را که کامل از دست داده‌ایم، آب ربایی آشکار دولت اردوغان عملا دجله و فرات را از ما گرفته است و با طرح گاپ 80 میلیارد متر مکعب آب را که معادل 90 رودخانه به بزرگی زاینده‌رود هست ربوده است. مهم‌ترین منبع تغذیه‌ی آبزیان ورود آب‌های شیرین به آب شور خلیج فارس هست و تعادل اکولوژیکی این‌چنین برقرار می‌شود.

درویش در ادامه افزود: ما به بهانه‌ی اشتغال زایی این بلا را بر سر دریاچه‌ی ارومیه آوردیم و به بهانه‌ی خودکفایی در کشاورزی اجازه دادیم 320 هزار هکتار اراضی کشاورزی به 680 هزار هکتار در حوضه‌ی آبریز دریاچه ارومیه افزایش یابد، چشمانمان را بستیم و اجازه دادیم که 72 سد ساخته شود، 70 هزار چاه زده شود و این مصیبت گریبانمان را گرفت و علاوه بر بیم سونامی نمک، بیم تقویت جریان‌های پانتورکیسم را در منطقه داریم. عده‌ای که به دنبال بهانه می‌گردند می‌گویند فارس‌ها دریاچه ی ما را در آذربایجان خشک کردند، می‌گویند فارس‌ها به عمد تالاب‌های هورااعظیم و هورالهویزه و … را خشک کردند تا درآمد ما را نابود کنند. به بهانه‌ی توسعه 700 هزار میلیارد تومان پول فدای غلبه‌ی تفکر سازه‌ای در این کشور شد و این بحران شکل گرفت.

محمد درویش در ادامه‌ی سخنان خود گفت: حرف مادر کشی فقط در حوزه‌ی سدسازی نیست و حرف بزرگتری دارد و آن این است که از مهندسان خود انتظار داریم که فراتر از کارایی به اثربخشی طرح‌ها نیز فکر کنند. وی به بزرگراه صدر و تونل نیایش اشاره کرد و گفت: این سازه‌ها از نظر مهندسی از نظر سازه‌ای قابل دفاع هستند اما آیا توانسته‌اند مشکل ترافیک را در تهران حل کنند و یا تبدیل به مجرا‌های هیولا واری شده‌اند که نفس تهرانی‌ها را به شماره انداخته است؟ و امروز اعلام می‌شود که 20میلیون ساعت عمر تهرانی‌ها در ترافیک هدر می‌رود. درویش اشاره‌ای هم به سد گتوند کرد و گفت: در باره‌ی این سد فقط کارایی را دیدیم و به اثر بخشی توجهی نشد که اکنون شاهد تاثیر 25  درصدی این سد بر شوری کارون هستیم.

درویش هم‌چنین با اشاره به اینکه سدسازی در خوزستان راهی برای مهار سیلاب بوده است، تفکر غلطی است، افزود: رسوبات سیل‌ها و رودخانه‌ها سبب شده است که خوزستان حاصلخیزترین جلگه‌ کشاورزی کشور باشد و این که عده ای می‌گویند اگر گتوند نبود این سیل‌ها جاری می‌شد اشتباه است. منطقه‌ی شادگان از مازاد سیل‌های کارون و دز بوده است که توانسته بزرگنرین آبگیر و ذخیره‌گاه اکولوژیک کشور را تشکیل دهد و این سیل‌ها بوده است که توانسته میلیون‌ها نخل در منطقه را ایجاد کند.

این تفکر که با سدسازی جلوی سیل‌ها را گرفتیم و توانستیم سرزمین را حفظ کنیم، اتفاقا غلط است. ما در بستر سیلابی ساخت و ساز کردیم و حالا می‌خواهیم با سدسازی جلوی خسارت سیل را بگیریم و این یک اشتباه راهبردی است.

در این نشست دکتر امیر شمشکی رییس بخش زمین شناسی سازمان زمین شناسی نیز حضور داشت که با اشاره به حرکت حال حاضر کشور به سمت فرد گرایی گفت: جامعه باید به سمتی حرکت کند که نگاه از جزء به کل تغییر کند و اگر دیدگاه کلی نباشد اطلاعات هرچند هم درست باشد نقطه‌ای است و تاثیر خوبی نخواهد داشت.

هم‌چنین دکتر کلانتری، استاد یار دانشکده‌ی عمران و هیئت علمی دانشگاه خواجه نصیر با تاکید بر این‌که سدسازی و انتقال آب به معنای مطلق کار غلطی نیستند، گفت: ما اکنون می‌بینیم که سوء مدیریت‌های جدی در بهره‌برداری از منابع آب داشتیم و در سدسازی دچار افراط شده‌ایم. استفاده از منابع آب زیرزمینی برای توسع‌ی کشاورزی غلط بوده است و آمار‌ها گویای همین هستند که آسیب‌های جدی را بر محیط زیست وارد کرده‌ایم.

کلانتری با اشاره به طرح آمایش سرزمینی که در اوایل دهه‌ی 50 مطرح شد خاطرنشان کرد: عاملی که باعث شد این طرح به فراموشی سپرده شود این هست که نمایندگان مردم در مجلس بیش‌تر از آن‌که به صورت کلان برای مملکت برنامه‌ریزی کنند برای حوزه‌ی خودشان برنامه ریزی کرده و فشار‌های زیادی به ارکان دولت برای جلب سرمایه و سدسازی وارد می‌‌کنند و این مطلب آفتی شده است که آثار آن را اکنون می‌بینیم.

وی ادامه داد: همه‌ی نقاط مملکتی ما توان تحمل بار جمعیتی که برایش برنامه‌ریزی می‌شود را ندارد. یکی از این نقاط خود تهران و کرج هست و ما اکنون برای این‌که تهران و کرج را سیراب کنیم کل البرز میانی از لار گرفته تا طالقان را زهکش کردیم. این تمرکز گرایی بیش از ظرفیت، برگرفته از یک بی‌برنامگی در کشور هست .

حقایق کجاست؟
در این مراسم سپس دکتر قاسم زاده با طرح این مسئله که در کنار مادرکشی نباشد گذاشت حق کشی نیز صورت گیرد گفت: این مستند در بیان راهکار‌ها  بسیار ضعیف عمل کرده است. وی اضافه کرد: هیچ کس مخالف این نیست که فقط توسعه‌ی پایدار داشته باشیم اما نباید فراموش کرد که ما نهایتا یک جامعه هستیم و محیط زیست را باید برای آدم‌ها بخواهیم. مردم آب می‌خواهند و این آب باید مهار شود. در رابطه با آب شیرینی که مهندس درویش اشاره کرد که در اثر سیلاب وارد خلیج فارس شد و این اتفاق طبیعی است، باید بگویم که در شرایط کنونی کشور، ما حتی نباید بگذاریم 1 لیتر آب شیرین هدر رود و من با ایشان مخالفم. وی همچنین با انتقاد از این که محیط زیست هیچ برنامه‌ی کلانی ندارد گفت: خود محیط زیست نیز به صورت جزءی نگر کار می‌کند.

در ادامه آقای دکتر صدر نژاد، استاد دانشگاه خواجه نصیر، با تاکید بر این‌که سیستم جامع در کشور وجود ندارد، گفت: آینده نگری و مدل سازی در کشورما وجود ندارد و همین خلاء مدیریت کلان باعث این اتفاق‌ها در کشور شده است. ناسا در گزارشی محرمانه از ایران پیش بینی کرده است که در 50 تا100 سال آینده یک نوار خشک لم یزرع در فسا، جهرم، استهبان و داراب و … ایجاد خواهد شد که هیچ‌کس نمی‌تواند در آن زندگی کند. وی هم‌چنین به دخالت آمریکا و اسرائیل در آب و هوای کشور‌ها با کنترل ابر‌ها اشاره کرد که باید به آن پرداخته شود.

یک واقعیت تلخ

محمد درویش در پاسخ به این سوالات گفت: این فیلم قرار نیست مشکل بشریت را حل کند. نباید از یک مستند 75 دقیقه‌ای انتظار داشت تمام چالش‌ها‌ی توسعه و راه حل‌ها را بیان کند. اما مادرکشی توانسته است در حوزه‌ی خودش جنبشی را به خوبی ایجاد کند. درویش تکید کرد: ما با بحرانی به نام خشکسالی مدیریتی روبه رو هستیم .متاسفانه قدرت مهندسی این کشور  به محلی برای چراغ سبز نشان دادن به تصمیمات غیر کارشناسی مدیران ارشد کشور تبدیل شده است.

درویش افزود: سه‌شنبه‌های بدون خودرو توانسته است در 9 ماه گذشته رهبران مدیریت شهری را وادار کند تا 730 کیلومتر مسیر ایمن دوچرخه سواری ایجاد کنند. وی با اشاره به گوشه‌ای از اقدامات سازمان محیط زیست ادامه داد: این سازمان توانسته است در این حوزه با کاهش نگاه‌های امنیتی به تشکل‌های مردم نهاد و NGO ها همه‌ی تالاب‌های کم جان در استان فارس را احیا کند، توانسته است در استان چهارمحال و بختیاری تالاب گندمان را احیا کند، در آذربایجان شرقی تالاب نقده و کانی برازان را احیا کند، در منصورآباد رفسنجان تعداد وحوش را از 20 راس به 600 راس افزایش بدهد، چشمه‌های تولید گرد و خاک را در حسین آباد مهار کند و هم‌چنین در روستای گل‌سفید که مردم بلوط‌ها را به زغال تبدیل می‌کردند، معیشت جایگزین تعریف کند تابه جای این کار با فروش عروسک‌های سنتی درآمد داشته باشند.

درویش در پایان یادآور شد: یک بحران محیط زیستی می‌تواند یک بحران اجتماعی و تنش‌های قومیتی و ناامنی ایجاد کند. محیط زیست را باید فراجناحی دید و الویت اول ما باید محیط زیست باشد. حفظ محیط زیست لازمه ی حیات اجتماعی و به رشد مردم ایران است.

در پایان این نشست نیزجلسه پرسش و پاسخ با دانشجویان برگزار شد.

 

دیدگاه خود را ارسال نمایید

ما را دنبال کنید