نانو محک بهبود
از ارومیه تا گهر

از ارومیه تا گهر

باز انسان و باز ردپایش در ویرانی دیگر... شکمش سیر شود هیچ زمانی چشمش سیری نخواه دید. میکوبد، میدرد، میخورد...

اما نفسی نمیگیرد. این بار هم جای پاشنههای میخ دارش در گهر مانده و قلب گهر را زخم زده؛ زخمی که امیدی به بهبودش نیست.

پایگاه خبری تحلیلی  آب ایران: ‌باز انسان و باز ردپایش در ویرانی دیگر… شکمش سیر شود هیچ زمانی چشمش سیری نخواه دید. میکوبد، میدرد، میخورد… اما نفسی نمیگیرد.

‌این بار هم جای پاشنههای میخ دارش در گهر مانده و قلب گهر را زخم زده؛ زخمی که امیدی به بهبودش نیست.

آری آنان خیانت را در لباس عشق بازی کردن نشان دادند و ای کاش ماه همیشه پشت ابر بماند. به قطع هیچکس نمیخواهد بداند شب ماهتاب  چه خواهیم دید؟! بیشتر از آنکه سزاوارش باشی زدند و تو باز..

از خود خجلم چراکه تو دریای مردی. دست مریزاد… لاشه عاشقیهایت را نامردانه دریدند و تو دم نزدی!

این روزها خبرهایی از گهر نگین اشترانکوه به گوش میرسد که حاکی از به شماره افتادن نفسهایش است. علت را جویا و از صاحب نظرانی پیگیر موضوع شدیم و در ادامه به این مطالبی رسیدیم که تا حدودی مبین این موضوع است که حال گهر اینقدرها خوب نیست! نگذارید گهر، ارومیه شود.

دریاچه گهر در حال خشک شدن است

سید حسین صادقیان، کارشناس ارشد آبخیزداری در این باره بیان کرد: دریاچه گهر در حال خشک شدن است و علتهای معضل پیش آمده را میتوان به دو دسته طبیعی و محیطی و دخالتهای انسانی تقسیم کرد.

وی اضافه کرد: یکی از شاخصهای کیفیت آب اکسیژن خواهی شیمیایی cod است. این شاخص نشان میدهد، چه اندازه فاضلاب شیمیایی درون آب وجود دارد.

صادقیان ادامه داد: در خصوص دریاچه گهر روابط عمومی سازمان محیط زیست استان لرستان اعلام کرد که حجم گردشگر بازدید کننده از دریاچه به 18 هزار نفر در سال رسیده است؛ تصور کنید هر گردشگر میانگین در مدت حضور خود در این مکان 200 گرم مواد شیمیایی نظیر مواد شوینده جهت شستشو در دریاچه مصرف کند. به عبارتی در سال حداقل 3600 کیلوگرم فقط مواد شیمیایی وارد دریاچه گهر میشود.

این محقق با یادآوری اینکه این به غیر از این موارد فاضلاب انسانی و حیوانی است که وارد دریاچه میشود، افزود: آب دریاچه به صورت طبیعی شروع به تجزیه هوازی و بی هوازی مواد وارد شده خارجی کرده و در اثر این تجزیه لجن تولید شده و در اثر جریانهای دریاچهای به گوشهای از دریاچه منتقل و ته نشین میشود.

وی بیان کرد: به مرور زمان این لجن بیشتر و بیشتر میشود. همچنین دریاچهها جهت تصفیه خود از گیاهان و جلبکهایی استفاده میکنند که مهمترین آن نیزار است. اتفاقی که در گهر در حال رخ دادن است حجم لجن بالا و پیشروی نیزار است.

تغییر رنگ آب دریاچه در بعضی جاهای آن قابل مشاهده شده است

صادقیان گفت: به غیر از مسئله لجن و نیزار جلبکهای غیرطبیعی، تغییر رنگ آب دریاچه در بعضی جاهای آن نیز قابل مشاهده شده است. با توجه به این توضیحات باید گفت که افزایش گردشگر یکی از دلایل اصلی این اتفاق است.

این محقق با اشاره به دلایل طبیعی اظهار کرد: اگر با گوگل ارث شیب جانبی ارتفاعات مشرف به دریاچه را اندازه گیری کنیم، مشاهده خواهیم کرد که این شیبها تند و خالی از جنگل هستند. همچنین لند اسلایدهای کوچک باعث سرازیر شدن حجم خاک فرسایش یافته به سمت دریاچه و ته نشینی در دریاچه میشوند.

فقیر شدن ارتفاعات مشرف به دریاچه علت انسانی دارد

وی ادامه داد: فقیر شدن ارتفاعات مشرف به دریاچه نیز علت انسانی دارد که طی سالیان متمادی قبل از اینکه اشترانکوه منطقه حفاظت شده اعلام شود گله داران از مراتع غنی اشترانکوه به عنوان چراگاه‌ استفاده کنند و در اثر لخت شدن مرتع و شیب تند ارتفاعات خاک نیز سست شده و ریزش کند و درختان و جنگل منطقه از بین برود.

صادقیان به دلایل اقلیمی نیز اشاره کرد و افزود: در سالهای اخیر در اثر پدیده تغییر اقلیم میانگین دما در ایران یک و نیم درجه افزایش نشان میدهد. همچنین نزولات جوی کاهش داشته و سیکل ذوب برف سریع تر و تبخیر از سطح دریاچه بیشتر شود.

این پژوهشگر خاطرنشان کرد: رودخانه گهر پس از عبور از دره نگار و ارتفاعات اشترانکوه وارد شهر دورود و دشت سیلاخور میشود و در سر راه خود پرورش ماهی و هکتارها مزرعه را سیراب میکند و نقش عمدهای در اقتصاد منطقه دارد. از بین رفتن دریاچه گهر به معنی از بین رفتن قسمتی از اقتصاد لرستان است.

وی یادآور شد: راهکار سریع حل مشکل در زمینه عملیات نرم افزاری ساماندهی گردشگران و مطالعات ساماندهی اشترانکوه است. بایستی یک پلن اولیه مستند به استاندارد جهانی گردشگری طی یک عملیات مطالعاتی انجام وبه مرحله اجرا درآید. همچنین بحث احیای پوشش گیاهی با نگاه تغییر اقلیم به روزآوری شود.

برای حداقل سه سال از ورود گردشگر به دریاچه جلوگیری شود

صادقیان با اشاره به عملیات سخت افزاری بیان کرد: حداقل باید سه سال از ورود گردشگر به دریاچه جلوگیری شود و در مدت این سه سال سه اقدام اساسی یعنی لایروبی قسمتهای قابل دسترس دریاچه، عملیات عمرانی نظیر گابیون بندی و ایجاد دیواره حائل جهت جلوگیری از ریزش خاک به داخل دریاچه، احیای پوشش گیاهی‌ انجام شود.

این کارشناس ارشد آبخیزداری ادامه داد: در این راستا باید کار گروه کارشناسی احیای دریاچه تشکیل و ایجاد ردیف بودجه در سال ۹۷جهت انجام مطالعات ساماندهی گردشگری و مطالعات دریاچه شناسی پیگیری شود. همچنین ایجاد ردیف بودجه عمرانی جهت لایروبی و عملیات عمرانی بررسی و شرح خدمات مفصل مطالعاتی به استانداری لرستان و نمایندگان ذی نفع ارائه شود.

اروپاییان و سیاحان گهر را به نام دریاچه ایران میشناسند

احمد گودرزی، مسئول منطقه حفاظت شده اشترانکوه نیز بیان کرد: ‌اغلب اروپاییان و سیاحان دریاچه گهر را به نام دریاچه ایران میشناسند که این شناخت حاصل معرفی یک زن انگلیسی به نام ایزابلا لوسی بیشوپ است که در سال 1890 میلادی توانست مدت سه ماه در این منطقه تحقیق و هزار کیلومتر راهپیمایی کند.

وی اضافه کرد: با توجه به اسناد معتبر تاریخی اولین کسی که موفق به کشف دریاچه گهر شد، یک زمین شناس اتریشی به نام”آ- رودلر” بود که در سال 1888 میلادی موفق شد نام خود را به عنوان کاشف دریاچه گهر در تاریخ ماندگار کند.

گودرزی ادامه داد: وی در هنگام کشف این دریاچه از سمت الیگودرز حرکت کرده بود. اولین و قدیمیترین تصویر مستند تهیه شده از این دریاچه نیز در سال 1891 میلادی گرفته شده است که به یک سیاح فرانسوی به نام ژان ژاک دومرگان تعلق دارد. در صورت مدیریت بهوسیله سازمان محیط زیست، امکان حفظ و حراست از آن برای استان وجود دارد.

وی با اشاره به ساختار مدیریت، اظهار کرد: در این راستا ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و تیپیک منطقه ارائه شده است تا امکان بحث در خصوص امکانات فرهنگی اجتماعی هر یک از آنها فراهم آید.

گودرزی افزود: باید منطقه را از لحاظ مدیریت غیررسمی روستایی، مدیریت غیررسمی عشایری، زمینههای مشارکت، محدودیتهای مشارکت و تهدیدات و تعارضات جوامع شهری و روستایی و عشایری فراگیری منطقه مورد بررسی قرار داد.

این پژوهشگر محیط زیست گفت: اطلاعات مربوط به مناطق تحت حفاظت از طرق مختلفی نظیر رسانهها، نشریات، علائم و همچنین ارتباط مستقیم بازدیدکنندگان با نیروی انسانی ورودی به منطقه و دریاچه گهر در اختیار قرار میگیرد.

نیروی انسانی مناطق باید با مفاهیم زیستمحیطی آشنایی کافی داشته باشند

وی یادآور شد: آموزش زیستمحیطی به عنوان یکی از اهداف اصلی مناطق تحت مدیریت‌ امری ضروری است که باید مورد توجه جدی قرار گیرد.

گودرزی ادامه داد: نیروی انسانی مناطق باید با مفاهیم آموزشهای زیستمحیطی آشنایی کافی داشته باشند و از طریق ارتباط با بازدیدکنندگان، رابطه انسان و محیط زیست طبیعی را به آنها آموزش دهند، زیرا همانگونه که قبلا نیز اشاره شد این مناطق طبیعی به مثابه آزمایشگاههای ایدهآلی برای اینگونه آموزشها به شمار میآیند.

این کارشناس زیستمحیطی سطوح مختلف در مطالعات اکولوژیک را فردی، جمعی و اجتماعات زیستی دانست و با بیان اینکه برنامه مدیریت هر ناحیه با ارائه فهرستی از فعالیتهای زمانبندی شده و اجرایی، وظایف مدیریت مناطق را به صورتی مشخص و اجرایی بیان میکند، اضافه کرد: این برنامهها همچنین شامل شاخصهایی کمی برای بهبود کیفیت محیط، زیستگاه و اجتماعات زیستی است. در پایش فعالیتها در دورههای زمانی معین با بررسی این شاخصها، امکانات سنجش کارایی عملیات اجرایی فراهم میشود.

گودرزی تصریح کرد: با استفاده از نتایج حاصل از عملیات پایش میتوان در صورت ضرورت، در برنامههای پیشبینی شده تغییراتی اعمال کرد.

تاثیر فعالیتهای مخرب انسانی روی دریاچه گهر مشهود است

این کارشناس محیط زیست با اشاره به عملیات اصلاحی پیشنهادی برای اثر طبیعی ملی دریاچه گهر، گفت: نقش روستاییان و عشایر این منطقه خصوصاً در چند سال اخیر از نظر تخریب، قابل ملاحظه بوده و تاثیر فعالیتهای مخرب انسانی روی برخی از پارامترها نظیر گونههای گیاهی و جانوری تیپ الیگوتروف دریاچه گهر در منطقه مشهود است.

وی افزود: بهطوریکه پیوندهای زیستی بلاواسطه تعداد کثیری از جمعیت این روستاها را با طبیعت آشکار میسازد، فعالیتهای نهادهای موازی جهاد کشاورزی و منابع طبیعی در این منطقه با توجه به پیشرفتهای قابل توجه در مناطق دیگر هنوز نتوانستهاند بر روند تخریب طبیعت این منطقه فائق آمده و اتکای مردم را از نظر معیشتی به طبیعت کاهش دهند.

گودرزی اظهار کرد: کشتار حیوانات منطقه که از نظر تنوع قابل توجه و گاه در سطح کلان کشور در معرض خطر انقراض هستند، بهواسطه عدم آگاهی و نیاز مردم و تبدیل شدن به افت هنوز ادامه دارد. جنگلزدایی که عمداً بهخاطر سوخت و تبدیل به اراضی کشاورزی است، ادامه دارد.

مسئول منطقه حفاظت شده اشترانکوه یادآور شد: در صورتیکه اکوسیستمهای طبیعی به حال خود گذاشته شوند و از دخالتهای مخرب انسانی مصون باشند، حتی در شرایط دشوار از مناطق خشک و بیایانی نیز قادرند تعادل و پویایی خود را حفظ کرده و کمبودهای خود را در خشکسالیها، در سالهای مساعد جبران کنند.

گام اول برای مدیریت فضاهای طبیعی ناحیهبندی است

وی با اشاره به عملیات احیای پیشنهادی گفت: گام اول برای مدیریت فضاهای طبیعی تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست، ناحیهبندی است.

گودرزی با بیان این که اهداف تعیین شده برای مدیریت منطقه شامل اهداف کلان و خرد است، ادامه داد: اهداف کلان شامل قوانین، سیاستهای دولتی و تواقق با ذینفعان دولتی مانند هماهنگی با سازمان جنگلها و مراتع برای خروج دام و دامدار از نواحی امن و حفاظتی است.

این پژوهشگر محیط زیست یادآور شد: اهداف خرد اهدافی است که در چارچوب مسئولیتها و وظایف کار در مدیریت منطقه قابل اجراست. به عنوان نمونه میتوان در این زمینه به اهدافی که منجر به توافق با ذینفعان غیردولتی و جلب تمایل صاحبان مستثنیات به فروش املاک و تاسیسات و یا مشارکت آنها در برنامههای طبیعتگردی میشود، اشاره کرد.

دریاچه گهر یکی از زیباترین دریاچههای کوهستانی است

مهندس نبیالله قائدرحمتی، معاون فنی اداره کل حفاظت محیط زیست لرستان نیز در این باره بیان کرد: دریاچه گهر در واقع نگین منطقه حفاظت شده اشترانکوه است. تقریباً کلیه گردشگرانی که به این منطقه میآیند با هدف رسیدن به دریاچه گهر حرکت خود را آغاز میکنند.

وی اضافه کرد: این دریاچه با وسعت حدود 82 هکتار یک اکوسیستم آبی است که تعدادی از گیاهان آبزی در آن شناور و موجودات ذره بینی، ماهی و موجودات دیگر در آن زندگی میکنند.

قائدرحمتی تصریح کرد: حفظ این اکوسیستم مستلزم استفاده درست گردشگران از عرصه و آلوده نساختن آن از طریق زباله است. دریاچه گهر یکی از زیباترین دریاچههای کوهستانی خاورمیانه، در ارتفاع 2360متری قراردارد. عمق دریاچه گهر حدود 28 متر و مساحت سطح آبی آن 82 حدود هکتار است.

زبالهها و پسماندهای گردشگران تاثیر منفی بر دریاچه داشته است

معاون محیط زیست لرستان در رابطه با تهدیدات دریاچه گهر اظهار کرد: زبالهها و پسماندهای گردشگران موجبات آلودگی محیط پیرامون دریاچه و تاثیر منفی بر دریاچه داشته که ضرورت دارد با مدیریت صحیح و آموزش و اطلاع رسانی، گردشگران را از این کار منع و زبالههای در محوطه دریاچه روزانه جمع آوری و به محل سایت موقت جمع آوری زبالهها منتقل شوند.

وی ادامه داد: بیشتر گردشگران در حاشیه دریاچه از پایین دست تا جنگل بالا اقدام به نصب چادر و نهایتا تخلیه زباله، مواد آلی، مواد شوینده و… در دریاچه میکنند که این عوامل موجب تسریع در روند توالی دریاچه خواهد شد لذا توصیه میشود در حاشیه دریاچه و جنگل بالا اجازه اقامت به گردشگران داده نشود.

قائدرحمتی گفت: تعدادی از گردشگران به صورت غیرقانونی با قایق تفریحی گاها وارد دریاچه میشوند که این امر موجب تخلیه مواد غذایی و شوینده گردشگران به دریاچه شده و باعث آلودگی آب دریاچه میشود و حتی مشکلاتی از قبیل غرق شدن برخی افراد را نیز در پی داشته است.

این معاون محیط زیست  تصریح کرد: وضعیت توالی دریاچه در اثر رشد جلبک و نیزار در حاشیه دریاچه از پایین تا بالادست وضعیت مطلوبی نیست و ریزش واریزهها از طرفین در اثر تردد بیش از حد ظرفیت گردشگر وتوپوگرافی خاص محدوده دریاچه در منطقه جای نگرانی دارد که نیاز به انجام عملیات آبخیزداری و احیای پوشش گیاهی در شیب های مشرف به دریاچه را ضروری میکند.

180میلیون تومان تاکنون هزینه شده است

وی اضافه کرد: در جنگل بالادست تعداد زیادی گردشگر مستقر میشوند که ضمن عدم رعایت ملاحظات زیست محیطی توسط آنها موجبات ورود مواد آلی به دریاچه را فراهم میکنند. همچنین ورود برخی گردشگران از طرف گردنه تا پله و عدم اطلاع رسانی ملاحظات زیست محیطی آنان، باعث تخلیه زبالهها و باقی ماندههای غذایی در مسیر، تخریب بیشتر دریاچه دوم و… توسط آنان میشود و همگی نیز در جنگل بالادست دریاچه مستقر میشوند که موجبات آلودگی دریاچه را فراهم میکند.

قائدرحمتی ادامه داد: در حال حاضر اقدامات آبخیزداری از قبیل خشکه چین در داخل آبراهههای ورودی به دریاچه، تور کشی گابیونی در دلتای ماسهای ایجاد شده در اثر سیلاب که نهایتا به مصب دریاچه حمل میشوند، صورت گرفته که البته با توجه به حجم رسوبات وارده نیاز به فازبندی و تکمیل پروژه تا حد تثبیت کامل رسوبات است و نیاز به تامین اعتبار دارد. البته 180میلیون تومان تاکنون هزینه شده است.

معاون حفاظت محیط زیست لرستان افزود: اعتبار لازم به منظور گابیون بندی در مسیلها و قسمتهای بحرانی منطقه و مسیر دسترسی به دریاچه گهر و بذر پاشی، بوته کاری و نهال کاری با استفاده از گونههای بومی منطقه در محلهای مناسب به منظور احیای منطقه بر اساس طرح مدیریت منطقه بایستی در دستور کار محیط زیست منطقه با همکاری سایر ارگانها و نهادهای مردمی قرار گیرد.

خشک شدن دریاچه مقداری اغراق در بیان واقعیت است

وی خاطرنشان کرد: تغییر اقلیم نیز در مناطق مختلف نمودهای متفاوتی دارد. در حوزه آبخیز دریاچه گهر نیز تاثیر داشته ولی این تاثیر آنقدر نبوده که شاهد کاهش دبی ورودی شدیدی باشیم. اما در مجموع موارد اشاره شده میتواند به عنوان تهدیداتی آن هم تسریع در روند توالی دریاچه طی صدها یا هزاران سال آتی باشد و اینکه اینگونه تفسیر شود که دریاچه در حال خشک شدن بوده، مقداری اغراق در بیان واقعیت است.

قائدرحمتی یادآور شد: در این راستا این اداره کل نیز اقداماتی را از سال 1393 شروع کرده که شاخص این اقدامات اجرای طرح مدیریت منطقه بوده و در این طرح اجرایی مباحثی چون ظرفیت گردشگری و ساماندهی گردشگران در دستور کار است.

معاون محیط زیست لرستان بیان کرد: همچنین تثبیت واریزهها در دامنهها و دشتهای رسوبی بالادست دریاچه با اجرای عملیات آبخیزداری از قبیل سدهای سبک فلزی و گابیون بندی انجام شده است. هر چند حجم این عملیات تثبیت به وسعت منطقه کم بوده، ولی امید است با تخصیص اعتبارات بتوانیم کل حوضه آبخیز و مناطق بحرانی محدوده دریاچه را تحت پوشش قرار دهیم و تثبیت واریزهها را در سطح کل حوضه آبخیز داشته باشیم.

بحران خشکی آبهای کشور دیگر موضوعی نیست که مردم از آن بی‌اطلاع باشند بلکه، در سال‌های اخیر به دلیل انتشار اخباری درباره خشکی دریاچه‌ها و تالاب‌ها همگی نسبت به چنین اتفاقاتی ذهنیت دارند. با وجود اینکه نمی‌توان منکر تاثیر بی‌بدیل آب بر کیفیت زندگی انسان‌ها شد اما در سال‌های اخیر ناباورانه بر این تاثیر چشم پوشیده شده و فعالیت علمی و مستمری برای حفظ میراث طبیعی کشور انجام نشده است. از مسئولین میخواهیم نگذارند گهر، ارومیه شود

 

ارسال خبر :خانم نجاتی

 

دیدگاه خود را ارسال نمایید

ما را دنبال کنید