نانو محک بهبود
بحران متفاوت آب در پايتخت

بحران متفاوت آب در پايتخت

دنياي اقتصاد: «افت محسوس فشار آب» به عنوان بحران آبي نوع دوم، در برخي مناطق پايتخت باعث شده ساکنان مجتمع هاي پرواحد براي رفع اين چالش، به نصب توام «پمپ قوي و مخزن ذخيره» براي مکش بيشتر آب شرب از لوله ها، روبياورند. هم اکنون آب رساني بدون پمپ به طبقات سوم و بالاتر تقريبا غيرممکن است. اين چالش، به مديريت نامحسوس فشار آب براي کنترل بحران نوع اول –کم آبي- در ساعت اوج مصرف برمي گردد. سرعت «غيرمجاز» آپارتمان سازي و رشد جمعيت در پايتخت طي يک دهه اخير، ميزان مصرف آب را از ظرفيت شبکه، فراتر برده است.
    جنس جديد بحران «آب» در شهر تهران، به تازگي در برخي «مناطق پرتراکم» به لحاظ جمعيت ساکن و آپارتمان مسکوني، «شيوع» پيدا کرده و اگر چه هنوز به صورت رسمي درباره چالش «نوع دوم» تامين آب شرب، گزارشي اعلام نشده است اما شکل گيري «مسابقه پنهان» در مجتمع هاي مسکوني براي مکش آب از لوله هاي اصلي، بروز «تبعات اوليه» اين بحران در آپارتمان ها را تاييد مي کند. به گزارش «دنياي اقتصاد»، فشار آب شرب طي يکي، دو ماه اخير در آپارتمان هاي برخي مناطق پايتخت به طرز محسوسي کاهش يافته است به طوري که علت يابي فني مديران مجتمع هاي مسکوني از طريق کارشناسان تاسيسات در اين باره، نشان مي دهد: افزايش حجم ساختمان هاي مسکوني جديد در برخي محله هاي پرساخت، چون که تعداد مشترکان و ميزان مصرف در لحظه آب شرب را افزايش داده، عملاباعث افت فشار آب در لوله ها شده است.
    اختلال ناشي از افت فشار آب تحت تاثير آغاز بهره برداري تدريجي از انبوه آپارتمان هايي که در سونامي ساخت وساز سال هاي 90 تا 92، پروانه ساختماني براي آنها صادر شد، هم اکنون در حال نمايان شدن است.بررسي هاي «دنياي اقتصاد» درباره ابعاد اختلال آبي جديد در پايتخت، حاکي است: سرشاخه بحران آبي نوع دوم به «سرعت غيرمجاز بارگذاري هاي ساختماني و جمعيتي» برمي گردد. نتايج اين بررسي نشان مي دهد: شتاب نجومي آپارتمان سازي و رشد ناگهاني تيراژ مجتمع هاي مسکوني در سال هاي اخير، عملاباعث تحميل بار اضافي به شبکه آبرساني پايتخت شد اما از آنجا که «ظرفيت شبکه آب شرب» در اين سال ها، بدون تبعيت از نظام آشفته ساختمان سازي، کاملامطابق نرخ قيد شده در سند بالادست توسعه شهر تهران، افزايش يافته، در حال حاضر، اين تعارض به شکل کاهش فشار آب و احساس کم آبي در آپارتمان ها، سر باز کرده است. ساکنان مجتمع هاي مسکوني قديمي و جديد براي دور زدن افت طبيعي فشار آب در لوله ها، به رقابت نابرابر درون محله اي دست زده اند و در حال حاضر با نصب پمپ هاي قوي و تعويض پمپ هاي معمولي و رايج، کمبود فشار آب شرب را براي خود جبران مي کنند. اين اقدام آپارتمان نشين ها، افت فشار را براي ساختمان هاي فاقد پمپ يا مجهز به پمپ ضعيف تر، دوچندان کرده است.
    عوامل مشاوره تلفني در شرکت هاي آب و فاضلاب در پاسخ به آن دسته از مشترکين که با افت فشار آب مواجه شده اند، توصيه مي کنند: براي تقويت فشار آب، از راهکار «نصب توام پمپ قوي و مخزن» استفاده کنند تا به واسطه مکش بيشتر آب شرب، ميزان فشار در لوله هاي اصلي خيابان کاهش پيدا نکند. گفته مي شود فشار آب در لوله هاي شهري حدود 2 اتمسفر است اما در برخي مناطق پايتخت اين ميزان فشار به حدود 4/ 1 اتمسفر رسيده است. هم اکنون فشار آب در لوله هاي اصلي، عملاکفاف آب رساني به طبقات سوم و بالاتر را نمي دهد، اين در حالي است که عمده ساختمان هاي فعلي پايتخت و تقريبا همه ساختمان هاي جديد و نوساز، حداقل 4 تا 5 طبقه هستند بنابراين، نصب پمپ و مخزن، به زودي در همه مجتمع ها اپيدمي خواهد شد و چالش فشار کم آب را تشديد خواهد کرد.به گزارش «دنياي اقتصاد»، تاکنون بحران آب در «محدوديت منابع آبي ناشي از خشکسالي و کمبود بارش» خلاصه مي شد. اين بحران –جنس اول- نوعي کم آبي موقت به حساب مي آيد که در دوره هاي زماني مختلف، از طريق افزايش بارش و پايان خشکسالي، مرتفع مي شود.اما بحران جديد «افت فشار»، بيش از آنچه به طبيعت و شرايط جوي مربوط شود، محصول مديريت بدون برنامه بازار ساخت وسازهاي مسکوني است که باعث شده در حال حاضر ظرفيت شبکه و لوله هاي انتقال آب شرب به عنوان ورودي آب، توان لازم براي سرويس دهي به حجم خروجي هاي فراتر از نرخ طبيعي را از دست بدهد. بررسي هاي «دنياي اقتصاد» مشخص مي کند: طرح جامع شهر تهران به عنوان سند بالادست توسعه پايتخت، مقرر کرده بود در فاصله سال 1386 تا 1405، جمعيت ساکن پايتخت حدود يک ميليون نفر افزايش پيدا کند و از 7 ميليون و 800 هزار نفر به 8 ميليون و 700 هزار نفر برسد. اما آنچه در عمل اتفاق افتاده، «رشد جمعيت با سرعت دو برابر حد مجاز» طي 10 سال اخير است. رشد يک ميليوني جمعيت پايتخت به جاي آنکه ظرف 20 سال اتفاق بيفتد، در نصف اين مدت زماني، به شهر تهران تحميل شد. در مقابل، از آنجا که خدمات حياتي و امکانات مورد نياز شهر تهران از جمله آب شرب، مطابق نقشه طرح جامع تهران به عنوان سند لازم الاجرا براي همه دستگاه هاي شهري توسعه پيدا کرده، در نتيجه رشد ناموزون جمعيت به واسطه ساخت و سازهاي اضافي، باعث به هم خوردن تعادل در توليد و مصرف آب شرب شده است. اطلاعات تکميلي «دنياي اقتصاد» در اين زمينه حاکي است: طي پنج سال گذشته، معادل يک سوم کل موجودي مسکن شهر تهران، آپارتمان جديد در پايتخت ساخته شد که اين رخداد، به عنوان دومين عامل برهم زننده معادله عرضه و تقاضاي آب در پايتخت –بعد از عامل رشد جمعيت- به خوبي آشفتگي و بي نظمي بازار ساخت وساز را نشان مي دهد. سال 90 در شهر تهران مطابق نتايج سرشماري نفوس و مسکن، حدود سه ميليون واحد مسکوني در حال استفاده وجود داشت اما از همان سال تا پايان سال 94، رقمي معادل 880 هزار واحد مسکوني جديد در پايتخت ساخته شد که اين ميزان ساختمان جديد برابر 30 درصد کل آپارتمان هاي شهر که طي چند صد سال ساخته شدند، محسوب مي شود. در حال حاضر تمرکز حجم زيادي از ساختمان هاي مسکوني تازه ساز در دو تا سه منطقه پايتخت، باعث شده احساس افت فشار آب شرب در اين مناطق براي ساکنان بيشتر از ساير مناطق باشد. به عنوان مثال در منطقه 5 که طبق گزارش هاي مرکز آمار حدود 13 درصد کل ساخت و سازهاي تهران، در آنجا جريان دارد، ميزان جمعيت ساکن، بيش از دو برابر متوسط جمعيت مناطق 22 گانه است. در منطقه پنج، ميزان جمعيت ساکن در حال حاضر 60درصد نسبت به سال 85 افزايش پيدا کرده است. در منطقه پنج حدود 860 هزار نفر ساکن هستند. در اين منطقه و البته غالب مناطق پايتخت، ساخت و سازهاي جديد، به لحاظ تعداد واحد مسکوني، ميزان جمعيت ساکن را به دو برابر ساکنان ساختمان هاي تخريب شده، مي رساند. در حال حاضر، به ازاي هر يک واحد مسکوني تخريب شده، 3/ 2 واحد مسکوني ساخته مي شود. اما محدوديت منابع آبي و ظرفيت شبکه آبرساني، با اين شتاب و سرعت، قابل افزايش نيست.در منطقه 2 و 4 نيز اين رشد جمعيتي به ترتيب معادل 32 و 23 درصد بوده است. در منطقه 22 تهران نيز جمعيت ساکن فعلي نسبت به سال 85، درست 100 درصد افزايش يافته و دو برابر شده است. امسال، اگر چه طبق اعلام رسمي زيرمجموعه هاي وزارت نيرو، ميزان بارش و حجم ذخاير سدهاي تهران، مناسب تر از سال هاي قبل شده و مشکل خاصي در سال آبي 95-94 به خاطر بارندگي هاي صورت گرفته، وجود ندارد اما به دليل ورود ساختمان هاي در حال ساخت سال هاي اخير به بازار مصرف و افزايش تقاضاي مصرف آب در مناطق، بحران نوع دوم در حال جايگزين شدن با بحران کم آبي (نوع اول) است.مديران آب و فاضلاب براي کنترل بحران جديد، دو راهکار شامل «تفکيک آب شرب از آب بهداشتي» و «نصب تجهيزات کاهنده در شيرها» اعلام مي کنند و در عين حال معتقدند: شهرداري تهران بايد براي صدور پروانه هاي جديد ساختماني، ميزان ظرفيت آب رساني در محله ها و مناطق را ملاک عمل قرار دهد. در اين ميان، براي تطبيق ظرفيت لوله هاي اصلي آب با ترکيب جديد جمعيت و ساختمان در محله هاي پايتخت به منابع مالي قابل توجهي نياز است که از طريق فروش انشعابات به ساختمان هاي جديد، قابل تامين است اما رکود ساختماني دو سال اخير، اين پروسه را نيز مختل کرده است.
    
     آب رساني با محاسبات نيم قرن پيش
    مدير روابط عمومي شرکت مهندسي آب و فاضلاب کشور مهم ترين علت افت فشار آب شرب را افزايش تعداد خانوارهاي استفاده کننده از آب طي سال هاي اخير و محدود بودن ظرفيت شبکه هاي انتقال آب نسبت به رشد جمعيت در سال ها و دهه هاي گذشته عنوان کرد. محمد خليلي در اين باره به «دنياي اقتصاد» گفت: شبکه هاي آب رساني و خطوط انتقال آب شرب شهري بر مبناي تعداد جمعيت ساکن در يک شهر يا منطقه و همچنين افق جمعيت پذيري آن در آينده طراحي مي شود.وي ادامه داد: در شهر تهران و بسياري از شهرهاي کشور، طراحي ها و قطر خطوط لوله هاي آب رساني شهري براساس جمعيت دهه هاي گذشته مثلادهه هاي 40، 50 و 60 طراحي شده است و از آنجا که در آن زمان پيش بيني نمي شد که در سال هاي بعد برج سازي ها و ساخت و سازهاي متراکم چند طبقه منجر به افزايش چند برابري جمعيت در اين مناطق شود، هم اکنون در برخي مناطق به خصوص شهر تهران با مشکل افت فشار آب مواجهيم. خليلي افزود: در واقع طراحي خطوط انتقال آب شهر تهران در آن زمان براساس نرخ رشد طبيعي و قابل پيش بيني جمعيت در همان زمان انجام شد و انبوه سازي ها، برج سازي ها و متراکم سازي ها که طي سال هاي اخير رشد جمعيت را به چند برابر حد طبيعي آن افزايش داد در نظر گرفته نشده بود.
    وي ادامه داد: در نتيجه مي بينيم که امروز در مناطقي که رشد جمعيت در آنها فراتر از ظرفيت هاي در نظر گرفته در سال هاي پيش براي استفاده تعداد بيشتري از خانوارها از انشعابات آب بود، مشکل تامين آب و افت فشار وجود دارد. در واقع به رغم اينکه آب شرب موجود است اما ظرفيت آب رساني محدود تر از تعداد خانوارهايي است که به صورت همزمان مشترک آب شرب شهري هستند. اين کارشناس حوزه مهندسي آب و فاضلاب تصريح کرد: در نتيجه اين مشکلات در برخي مناطق و شهرها از جمله شهر تهران عمليات اصلاح شبکه هاي انتقال آب و افزايش قطر لوله هاي انتقال آب آغاز شد که البته اين اقدام هم زمانبر و هم مستلزم صرف هزينه هاي بسياري است.
    
     پيامد رکود براي آب شرب
    خليلي با اشاره به پيامد منفي رکود مسکن براي تامين هزينه هاي مربوط به اصلاح خطوط لوله هاي انتقال آب به «دنياي اقتصاد» گفت: توسعه شبکه هاي انتقال آب تا ميزان زيادي وابسته به انشعابات جديد است به اين معنا که بخشي از هزينه مورد نياز براي اصلاح شبکه ها از طريق درآمد حاصل از واگذاري انشعابات جديد به سازندگان تامين مي شود. وي ادامه داد: با توجه به اينکه طي دو، سه سال اخير به دليل بروز شرايط رکودي در بازار مسکن درآمدهاي حاصل از انشعابات جديد هم کاهش يافته است، توسعه شبکه هاي آب رساني هم سرعت مطلوب خود را ندارد.خليلي همچنين با تاکيد بر اينکه شهرداري ها و مراجع صدور پروانه حتما بايد براي مجوزهاي جديد ساختماني ظرفيت منطقه، جمعيت ساکن و محدوديت هاي تامين خدماتي همچون آب را مدنظر قرار دهند، گفت: بخشي از منشا افت فشار آب در بعضي مناطق متراکم شهري در برخي ساعات روز، ناشي از مديريت فشار آب براي جلوگيري از قطع آب براي ساير ساکنان آن منطقه است؛ در واقع شرکت آب و فاضلاب براي مديريت آب رساني به همه خانوارها و جلوگيري از قطع آب براي برخي از آنان، فشار آب را مديريت مي کند.وي ادامه داد: در نتيجه دسترسي به آب شرب اگر چه با فشار کمتر ولي براي همه خانوارها فراهم مي شود. وي با بيان اينکه مديريت آب با کاهش فشار، معمولادر فصول و ساعات اوج مصرف آب انجام مي شود، خاطرنشان کرد: در فصل تابستان از ساعات 12 تا يک بعدازظهر و همچنين سه تا چهار عصر، معمولاساعات اوج مصرف آب محسوب مي شود که ممکن است در برخي مناطق که تراکم جمعيتي در آنها فراتر از ظرفيت لوله هاي انتقال آب است فشار آب دچار افت و کاهش شود. مدير روابط عمومي شرکت مهندسي آب و فاضلاب کشور خاطرنشان کرد: معمولاساعات 6 بعدازظهر تا 9 شب نيز در تمام فصول به عنوان ساعات اوج مصرف آب شناخته مي شود و ممکن است در اين مناطق در فاصله اين ساعت ها نيز افت فشار آب به دليل مديريت توزيع آب بين همه خانوارهاي ساکن در يک منطقه اتفاق بيفتد.
    
     بحران آب براي جمعيت جديد تهران
    خليلي با تاکيد بر اينکه هم اکنون منابع و ذخاير آب شهر تهران دقيقا برابر با نياز جمعيت فعلي ساکن در اين شهر است، نسبت به بروز پديده بحران آب براي بارگزاري هاي بعدي جمعيت در اين کلان شهر هشدار داد.به گفته وي در حال حاضر ذخاير و شبکه هاي انتقال آب دقيقا برابر با جمعيت فعلي پايتخت و مصرف روزانه آب شرب از سوي آنهاست اما به طور قطع افزايش هاي آينده جمعيت در اين کلان شهر با مشکل بي آبي مواجه خواهد شد.وي در اين باره توضيح داد: تامين آب شرب شهري براي بارگزاري هاي آتي جمعيت در شهر تهران مستلزم جفا به طبيعت و برداشت از حقابه هاي طبيعي محيط زيست است. خليلي با بيان اينکه هم اکنون آب پنج رودخانه اطراف تهران براي تامين آب شرب اين کلان شهر به مراکز تصفيه و سپس شبکه هاي توزيع آب هدايت مي شود، خاطرنشان کرد: در صورتي که قرار باشد جمعيت شهر تهران طي سال هاي آينده باز هم افزايش يابد، بايد دو تدبير مهم در اين زمينه صورت بگيرد.تغيير الگوي مصرف آب خانوارها از طريق استفاده از تجهيزات کاهنده فشار آب و همچنين تغيير نگاه شهروندان به موضوع آب از طريق فعاليت هاي فرهنگي، اين دو اقدام مهم را تشکيل مي دهند. به گفته وي هم اکنون در تهران به ازاي هر يک نفر روزانه 200 ليتر آب شرب شهري تامين مي شود که در استاندارد جهاني اين ميزان به طور ميانگين 100 تا 120 ليتر است؛ اين موضوع نمايانگر استفاده حدود دو برابري ايرانيان از آب شرب شهري در مقايسه با ساير مردم کشورهاست.

 

روزنامه دنیای اقتصاد
  

دیدگاه خود را ارسال نمایید

ما را دنبال کنید