نانو محک بهبود
ديپلماسي براي نجات هامون

ديپلماسي براي نجات هامون

نويسنده: زهرا روستا

زاهدان: در آستانه سفر رييس جمهور افغانستان به ايران مردم سيستان و بلوچستان به ديپلماسي اميد، دل بسته اند. پيامي كه بسياري از آنها براي سايت نهاد رياست جمهوري ارسال كرده اند واضح است: هامون را در اولويت رايزني ها قرار دهيد. بسياري از فعالان محيط زيست استان و سيستان و بلوچستان مي گويند، اميدشان براي احياي زندگي در سيستان به همان درايت و اراده اي است كه در مذاكرات هسته اي به چشم مي خورد. تشكل هاي زيست محيطي ايران و افغانستان نيز بيانيه اي مشترك خطاب به روحاني و اشرف غني تنظيم كرده اند. اين انجمن ها به پيشينه مشترك تاريخي و فرهنگي مردمان دو سوي مرز اشاره كرده اند و شايد مهم ترين نكته اي كه در اين بيانيه به آن پرداخته شده، ضرورت مشاركت جويي از مردمِ دو سوي مرز به عنوان اصلي ترين بهره برداران، براي احياي تالاب هامون است. مردمي كه تغييرات اكوسيستم منطقه معيشت شان را سخت به خطر انداخته است. سفر رييس جمهور افغانستان به ايران شايد اميدي باشد براي اتصال دوتكه جدا مانده هامون در اين سو و آن سوي مرز. وقتي صحبت از بين المللي بودن تالاب مي شود قاعدتا مرز نبايد معنايي داشته باشد و پايبندي به معاهدات بين المللي براي احياي يك سرمايه جهاني از ضرورت هاست. تالاب هامون ويژگي خاصي دارد و آن دو پاره بودنش است، بخش بالادست اين تالاب در كشور افغانستان قرارگرفته است و در نتيجه آب قسمت گسترده اي از هامون كه در ايران قرار دارد، از كشور همسايه تامين مي شود. سهم آب ايران موضوعي بود كه در سال هاي پرآبي براي مسوولان در اولويت قرار نداشت و انگار فراموش شده بود، اما با شروع دوره خشكسالي، سد سازي هاي كشور همسايه بر گلوي هامون و قطع آب ورودي به تالاب اثرات خشكسالي بر طبيعت منطقه را دوچندان كرد. رودخانه هيرمند به عنوان چشمه حيات هامون، سال هاست مرز ميان دو كشور است و محل مناقشه آب. سال هاي بي باران و قطع آب ورودي از افغانستان، كه تالاب سرسبز هامون را روز به روز به ريگزاري وسيع بدل مي كرد، سبب شد تا مردم سيستان راهي جز رفتن پيش پاي خود نبينند.
    كوچ ناخواسته
    كوچ كردن وقتي كه از سر اجبار باشد، با واژه فرار همسايه مي شود. گاهي ناگهاني هايي به زندگي جمعي آدم ها هجوم مي آورند كه كوچ گريزناپذير است. خشكسالي هم يكي از آن اتفاق هاست: مهاجرت از سر اجبار و فرار از نيست شدن، حكايت مردم سيستان است در سال هاي طولاني مدت خشكسالي. ١٦ سال است كه كوچ نسخه زندگي خيلي هاشان شده است. كشاورزان و دامداران و صياداني كه بي آبي بيكارشان كرد و كوچ شان داد. خاك اينجا ديگر طعم نان نداشت و مردمان سرزميني كه زماني انبار غله ايران بود، يا توان مالي اين را داشتند كه درجايي ديگر دوباره كشاورز و دامدار و صياد شوند يا نداشتند و كارگران زمين هاي استان هاي مجاور شدند. روند مهاجرت ها در سيستان همچنان ادامه دارد و مركز آمار ايران اعلام كرده است كه در فاصله سال هاي ١٣٨٥ تا ١٣٩٠ بيش از ٩٠٠٠ نفر از مرزنشينان شمال استان سيستان و بلوچستان به استان هاي ديگر مهاجر كرده اند و در اين ١٦ سالي كه از آغاز دوران طولاني مدت خشكسالي مي گذرد، بيش از ٧٠ هزار بهره بردار بخش كشاورزي و ٣٠٠٠ صياد ساكن در تالاب هامون بيكار شده اند. بهار كه مي شود اندكي اميد و جريان زندگي با جريان آب از آن سوي مرز سرريز مي شود در برهوت هامون و تا جايي كه ديواره مرزباني مسير آب را سد نكند، اندكي از التهاب زمين كم مي شود، هامون نشينان دوباره اميدي پيدا مي كنند براي ماندن. اميدي كه با فرارسيدن فصل گرم براي خيلي ها زير گردوخاك بادهاي ١٢٠ روزه دفن مي شود و ريز گردها مي شوند انگيزه مضاعف براي كوچ. سيستان در رتبه نخست ابتلابه بيماري هاي تنفسي قرار دارد و مطابق آمارها سالانه ٥٠٠ نفر در اين منطقه به بيماري سل مبتلامي شوند. كودكان قربانيان اصلي هستند. دومين علت فوت كودكان زير ٥ سال در شهرستان زابل ابتلابه بيماري هاي تنفسي است. وقتي زمين و آسمان سر جنگ داشته باشند، وقتي حتي روزمره ترين كار زندگي يعني نفس كشيدن سخت شده باشد راهي جز رفتن نمي ماند و اگر دولت شرايطي پايدار براي بهبود زندگي اين مردم فراهم نكند دير يا زود خالي از سكنه شدن مرز اثرات خود را نمايان مي كند. آنهايي كه دغدغه تالاب را دارند چه در اين سوي مرز و چه آن سوي مرز نگاه شان به گفت وگوهاي دو دولت است. فعالان محيط زيست ايران و افغانستان از دو رييس جمهور خواسته اند روز ديدار هيات هاي عاليرتبه ايران و افغانستان «روز هامون» نام بگيرد. شايد روز هامون آغازي باشد براي حل نهايي مساله آب هيرمند و اميد به اينكه مشتركات فرهنگي دو كشور همسايه پلي باشد بر روي مرز، تا شايد پيكر خشكيده هامون دوباره جاني بگيرد.
    شايد اين دو بيت از شاهنامه فردوسي كه امضاكنندگان به آن اشاره كرده اند روشن ترين پيام به مردان دولت ايران و افغانستان باشد:
     ز كشمير و از كابل و نيمروز / همه سرفرازان گيتي فروز
    ز زابل بخواه و به كابل بخواه / همي تا بيايند با ما به راه
    براي احياي هامون مرزها را كنار بزنيم.
    
   

دیدگاه خود را ارسال نمایید

ما را دنبال کنید