نانو محک بهبود
فاضلاب،بحران آب،کشاورزی،آبیاری،نانو محک بهبود

كشاورزي و آبياري با فاضلاب:دو روي يك سكه



ظاهرا چندروزي است که سروصداي بحران و کمبود آب تا حدي خوابيده و هم مسوولان و هم مردم به اين قافله پيوسته اند که بحران آب وجود دارد و به اين راحتي ها هم نمي شود از اين بحران خارج شد. با اين حال چندروزي است که در منابع مختلف سخن از آبياري سبزيجات توليدشده در اراضي جنوب تهران با فاضلاب خام است که بنا بر يکسري اعداد و ارقام منتشرشده بيش از 30درصد اراضي را تشکيل مي دهد. مسلما بر هيچ کس پوشيده نيست که بحث آبياري سبزيجات فقط مختص به شهر تهران نيست و در ساير شهرهاي کشور مانند شيراز و اهواز نيز اين معضل اجتماعي وجود دارد و متاسفانه سازمان ها و اداره جات ذي ربط نيز در اين زمينه يا کم کاري مي کنند يا بازوي اجرايي قوي براي جلوگيري از اين ظلم فاحش و نقض حقوق شهروندي ساير شهرونداني که از اين سبزيجات استفاده مي کنند ندارند. اينکه چرا و چگونه کار به جايي کشيده شده که در قرن21 که قرن ظهور انواع تکنولوژي ها و انواع علوم پزشکي و تدوين اصول نوين بهداشت براي بهترزيستن افراد به انفجار رسيده است، هنوز از فاضلاب خام در ايران استفاده مي شود در حوصله اين مقاله نيست! اما نمي توان کتمان کرد که به سبب بروز خشکسالي و کمبود منابع آب شيرين هنوز در ايران از فاضلاب خام شهري به طور مستقيم در اراضي تحت کشاورزي استفاده مي شود و اين حقيقت چه خطرات زيادي براي سلامتي جامعه در پي دارد. با اين حال ذکر يک نکته خالي از لطف نيست که اين موضوع ساليان سال است جلو چشم مسوولان شهري و استاني است اما ظاهرا فقط گوي را در زمين يکديگر مي اندازند و دريغ از اندکي همت براي نابودي يا اصلاح اين گوي هاي آلوده و مهلک. به عنوان مثال در آخرين اظهارنظر گويا رييس ستاد محيط زيست و توسعه پايدار شهرداري تهران، از سازمان آب و فاضلاب درخواست کرده در کوتاه ترين زمان ممکن به اين موضوع رسيدگي کند. اما جان اين کلام در مفهوم «کوتاه ترين زمان ممکن» است که شواهد نشان مي دهد غيرقابل دستيابي است!
    اما خوشبختانه روي ديگر سکه استفاده از فاضلاب شهري به گونه اي است که حتي نشان مي دهد استفاده از فاضلاب تصفيه شده و پتانسيل هاي بالاي آن براي کشاورزي يکي از راه حل هاي مواجهه با بحران آبي در کشورهاي خشک و نيمه خشک مانند ايران است. باوجود اينکه هنوز در ايران از فاضلاب هاي خام به صورت مستقيم استفاده مي شود، بسياري از کشورهاي جهان از جمله ايتاليا، يونان، اسپانيا، آمريکا، تونس، مراکش، قبرس، اردن، فرانسه، استراليا، مصر، عربستان و قطر که با بحران يا علايم کمبود آب مواجه شده اند از فاضلاب تصفيه شده براي اراضي زراعي و باغي (درختان زيتون) استفاده مي کنند و به اين ترتيب هم بار کمتري به منابع آب شيرين وارد مي کنند و هم از آب برگشتي از مصارف شهري به بهترين گونه استفاده مي کنند. همچنين يکي ديگر از موارد مثبت استفاده از فاضلاب تصفيه شده اين است که فاضلاب به علت غني بودن از مواد غذايي مانند نيتروژن و فسفر که از عناصر غذايي و ضروري براي رشد گياهان هستند باعث مي شود که از کودهاي شيميايي کمتر استفاده شود که به نوبه خود هم بار اقتصادي و هم بار ريسک آلودگي زيست محيطي را کاهش مي دهند.
    نکته مهم اين است که اين کشورها با درک صحيح از بحران آب در قرن حاضر خود را براي مواجهه با آن آماده کرده اند و ضمن بررسي راهکارهاي مختلف جمع آوري فاضلاب و تصفيه مناسب آنها براي کشاورزي، اصول مديريتي را نيز در پيش گرفته اند. به عنوان مثال در اغلب موارد فوق از سيستم هاي آبياري قطره اي براي آبياري با فاضلاب تصفيه شده استفاده مي کنند که اين نيز باعث مي شود هم آب به درستي در اختيار گياه قرار گيرد و هم از آلودگي محيط زيست جلوگيري شود. بي شک استفاده از فاضلاب تصفيه شده در ايران براي مصارف کشاورزي هم فشار واردشده بر منابع آب شيرين را بسيار کمتر مي کند و هم باعث مي شود که فاضلاب خام که انواع ريسک هاي بالاي آلودگي زيست محيطي را نيز در بر دارد در محيط و اراضي پايين دست شهرهاي بزرگي مثل تهران، شيراز و اهواز که اتفاقا سابقه طولاني در استفاده از فاضلاب براي آبياري دارند، رها نشود. به هر حال فاضلاب به خودي خود تهديدي به شمار نمي رود و حتي مي توان در صورت استفاده صحيح و در شرايط تحديد منابع آب تهديد زيست محيطي آن را تبديل به فرصت کنيم. بي شک ايران در ابتداي اين مسير قرار دارد و مي طلبد که سازمان هاي اجرايي ذي ربط، شورايعالي علوم، تحقيقات و فناوري و همچنين وزارتخانه هايي مانند نيرو، جهاد کشاورزي و علوم، تحقيقات و فناوري با در نظرگرفتن اولويت بهره برداري از فاضلاب هاي تصفيه شده زمينه ايجاد تحقيقات گسترده در اين زمينه را با اختصاص بودجه هاي پژوهشي مناسب هموار کنند.
    

نويسنده: سيدحميد احمدي*

*دکتراي آبياري و حفاظت آب
    
 

 

دیدگاه خود را ارسال نمایید

ما را دنبال کنید