نانو محک بهبود
PPCPS،مواد آرایشی ،آفت کش ها،مواد شوینده ،غدد درون ریز ،بهداشت،فاضلاب،نانومحک بهبود

اثرات پسماند مواد آرايشي و بهداشتي در آب آشاميدني

مترجم: احسان قاسمي*
برگرفته از: water online - sep 2013

امروزه مشخص شده است که پسماندهاي مواد آرايشي و بهداشتي (PPCPS) که از مسير تصفيه فاضلاب خارج مي شوند مي توانند وارد چرخه آب و منابع آب آشاميدني شوند. اين ذرات در ابعاد يک در ميليون (ppm) تا يک در تريليون (ppt) در آب ديده شده اند و تا چندي پيش سازمان هاي مسئول پايش کيفي آب در جهان مشکلي در اين باره نداشته اند. اما تحقيقات تازه بيان مي کند که وجود مواد آرايشي و بهداشتي در آب آشاميدني باعث اثراتي در انسان مي شوند که از جمله مي توان به اختلال جنسيتي مردان اشاره کرد. بر اساس تعريف آژانس حفاظت از محيط زيست امريکا(PPCPS) به تمام توليداتي که جهت مصارف بهداشتي و زيبايي توسط انسان يا براي حفظ سلامتي و رشد دام و طيور مورد استفاده قرار مي گيرد اطلاق مي شود. PPCPS شامل گروه هاي مختلفي از هزاران ماده شيميايي شامل داروهاي با نسخه و بدون نسخه، داروهاي دامپزشکي، خوشبوکننده ها، عطرها و مواد آرايشي است. وقتي بدانيم که 96 درصد کالاهاي مصرفي از مواد شيميايي ساخته شده و بيش از 85 هزار نوع ماده شيميايي در بازار وجود دارد، پي مي بريم که سازمان هاي آب و فاضلاب چه کار طاقت فرسايي در زمينه حذف اين مواد از آب دارند.
    
     آمارهاي شگفت انگيز
     مطالعات سال 2008 محققان دانشگاه کالگري نشان مي دهد که جنس نر نوعي ماهي کوچک در رودخانه هاي اولدمن (oldman) و آلبرتا (Alberta) در ايالت آلبرتا به کلي ناپديد شده اند. چون اين آب ها براي آشاميدن نيز مصرف مي شوند تحقيقات روي نرخ تولد در ساکنين منطقه انجام گرفت. نتايج در کتاب چگونه از آب حفاظت کنيم(How We Are Failing To Protect Our Water)در سال 2013 به چاپ رسيد. بر اساس اطلاعات اين کتاب، محققان متوجه تغيير در نسبت نوزادان از ابتداي سال 1970 شدند. در يک بازه 25 ساله در آتلانتيک تعداد متولدين پسر در هر 1000 تولد زنده 6/5 نفر کاهش يافته بود. همچنين در سال 2010، 850 نوزاد پسر از جمعيت کانادا حذف شده بودند. نشريه ديدگاه هاي بهداشت محيط (Environmental Health Perspectives) نتيجه مي گيرد که در يک محدوده زماني 30 ساله حدود 250 هزار نوزاد پسر در مقايسه با آمار سال 1970 در دو کشور امريکا و کانادا به دنيا نيامده اند.
    جالب آن که در ميان پسران متولد شده نيز اختلالات جنسيتي 200درصد رشد نشان مي داد.
    اگر پسماند مواد آرايشي و بهداشتي عامل چنين روندي است به احتمال قوي به دليل تاثير ترکيبات مخرب بر غدد درون ريز (EDCS) در اين مواد شيميايي است. با اين که مقدار اين ترکيبات در آب آشاميدني ناچيز است اما اثرات اختلال آن ها روي هورمون ها و غدد داخلي بدن قابل توجه است. به علاوه در برخي از داروها مانند قرص هاي ضدبارداري هدف دقيقاً دستکاري در عملکرد هورمون است. بيش از 100 ميليون زن در دنيا از قرص هاي ضدبارداري استفاده مي کنند که حاوي هورمون استروژن زنانه است که وظيفه تخريب ژن را به عهده دارد. اين دارو نيز همانند ساير داروها، به طور کامل در بدن جذب نشده و باقيمانده آن وارد فاضلاب مي شود. اما اين تنها نقطه ورود استروژن به آب نيست و در حقيقت حجم ناچيزي از کل استروژن موجود در منابع آب را شامل مي شود. بر اساس گزارش علوم محيط زيست و فناوري (Environmental Science and Technology 2010)فضولات حيواني داراي مقادير بسيار بالاتري از هورمون هاي طبيعي يا دارويي هستند. احشام 13 برابر انسان فضولات جامد توليد مي کنند که اغلب بدون تصفيه وارد فاضلاب شده و از آنجا به چرخه آب در محيط بازمي گردند.
    آفت کش هاي مورد استفاده در کشاورزي نيز مانند بسياري از مواد شيميايي حاوي ترکيبات غدد درون ريز هستند. به عنوان نمونه گروه فتالات ها (Phthalates)، ماده اي که در صابون، شامپو، دئودورانت ها، عطرها، اسپري مو و رنگ ناخن استفاده مي شود از جمله قويترين و نگران کننده ترين ترکيبات مخرب بر غدد درون ريز هستند. خبرگزاري آسوشيتدپرس (AP) در يک گزارش تحقيقاتي در سال 2008 عنوان کرد که پسماندهاي دارويي موجود در آب، زندگي حيات وحش در سرتاسر دنيا را مورد تهديد قرار داده است. در اين گزارش به مشکل دوجنسي کاذب در خرس هاي قطبي و برخي گونه هاي وزغ ها و اختلال در اندام هاي جنسي پلنگ ها، خرس ها،لاک پشت ها، شيرهاي دريايي، وال ها، پرندگان، تمساح ها و سمورهاي دريايي اشاره شده است. ويلسون، محقق و بيولوژيست آژانس حفاظت منابع طبيعي امريکا مي گويد: اين سوال در ذهن بشر ايجاد شد که اگر اين عوامل بر ماهي ها اثرگذار است بر انسان هم مي تواند موثر باشد؟ نخستين شواهد از تاثير ترکيبات مخرب بر غدد درون ريز در ناحيه آمجي نانگ (Aamjinnaang) منطقه اي در کانادا هم مرز با کشور امريکا گزارش شد. ساکنان منطقه حدود 850 نفر از بومياني هستند که در پايين دست چند کارخانه شيميايي زندگي مي کنند. آمارها نشان مي دهد در حالي که نرخ تولد پسرها و دخترها 50-50 بوده است در بين سال هاي 1999 تا 2003 اين نسبت به 33 درصد پسر و 67 درصد دختر تغيير کرده است. اين منطقه نخستين نقطه اي است که رکورد تولد دو دختر به ازاي يک پسر را ثبت کرده است. اما در اين رابطه چه چاره اي مي توان انديشيد؟ اين معضلي است که اکنون ذهن دانشمندان و متخصصان تصفيه آب و فاضلاب را مشغول ساخته است.
    
     هورمون ها و ترکيبات مخرب
     شايد اين نکته به ذهن بيايد که دزهاي کم PPCPS (يک در بيليون) نمي تواند اثرات قابل توجهي بر بدن داشته باشد. در مقاله اي با نام هورمون ها و ترکيبات مخرب بر غدد داخلي که توسط 12 نفر از خبرگان اين حوزه و با جمع بندي از 800 مورد مطالعاتي به چاپ رسيده عنوان شده است که مقادير بسيار جزئي از اين ترکيبات مي تواند اثرات بسيار مخربي بر سلامتي انسان داشته باشد. پروفسور تئو کولبورن (TheoColborn ) جانورشناس دانشگاه فلوريدا، که نخستين بار واژه ماده مخرب غدد درون ريز (EDCS) را در سال 1991 ابداع کرد، در اين باره مي گويد: در مورد حيوانات اکنون ما در مرحله اي هستيم که مي توانيم روند تغيير جنسيتي را که از سال هاي پيش آغاز شده تشخيص دهيم. اگر مي خواهيم منتظر باشيم تا اين تغييرات جمعيتي و اثرات آن را کاملاً مشاهده کرده و سپس دست به کار درمان شويم آن زمان بسيار دير خواهد بود.
    
     چالش متخصصان تصفيه فاضلاب
     تاکنون تدابيري براي محافظت انسان از مضرات PPCPS ارائه شده است. آسوشيتد پرس در گزارش خود مي نويسد که فرايند اسمز معکوس مي تواند تمام اين ذرات را از آب جدا سازد.
    در گزارش منتشر شده ديگري در سال 2009 توسط دانشگاه نيومکزيکو عنوان شده است که اسمز معکوس و کربن فعال روش هاي بسيار موثري در جداسازي اين ترکيبات هستند. همچنين از روش هاي اکسيداسيون پيشرفته (مانند ازون و اشعه فرابنفش) به عنوان روش هاي بسيار کارآمد در حذف PPCPS و EDCS نام برده است. از طرف ديگر اضافه مي کند که اکسيدکننده هاي رايج مانند کلر در اين موضوع کارآمد نيستند و حتي در مواردي مشاهده شده است که اضافه کردن کلر براي تصفيه باعث افزايش خاصيت سمي مواد PPCPS در آب مي شود.
    به دليل شيوع اين مواد و مشخصات مختلف براي تصفيه و جداسازي آن ها از محيط و آب هاي آشاميدني به روش هاي تصفيه متنوعي نيازمنديم. بنابراين بايد بيشتر روي شناخت و جداسازي اقلام زيان بارتر متمرکز شويم. همين طور مي توان از مردم تقاضا کرد که باقيمانده مواد دارويي و آرايشي را درون فاضلاب نريزند و روش هايي را براي دفع اين مواد به آن ها آموزش داد. در سال 2013 سازمان بهداشت جهاني و سازمان ملل در مطالعه اي مشترک اعلام کردند که دانش بشر در مورد ترکيبات مخرب بر غدد و هورمون هاي داخلي بدن تنها به منزله يک کوه يخ است و روش هاي آزمايش جامع تري براي آگاهي از ساير عوارض اين مواد مورد نياز است. به عبارت ديگر و به احتمال زياد اثرات احتمالي بدتر از چيزي است که تا به حال تشخيص داده شده است.
    
    *کارشناس ارشد شرکت آبفا
    
   

دیدگاه خود را ارسال نمایید

ما را دنبال کنید